Ana İçerik

Osmanlı Devleti’nin Altın Orda ve Mirasçı Hanlıklarıyla Diplomatik Münasebetleri Uluslararası Sempozyumu Gerçekleştirildi

Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA) ve Bahçeşehir Üniversitesi Medeniyet Araştırmaları Merkezi (MEDAM) iş birliğiyle düzenlenen “Osmanlı Devleti’nin Altın Orda ve Mirasçı Hanlıklarıyla Diplomatik Münasebetleri Uluslararası Sempozyumu”, 5 Kasım 2026 tarihinde Marmara Üniversitesi Göztepe Yerleşkesi Dr. İbrahim Üzümcü Kültür Merkezi’nde gerçekleştirildi. Türkiye, Tataristan (Rusya Federasyonu) ve Kazakistan’dan araştırmacıların katıldığı sempozyumda, Osmanlı Devleti ile Altın Orda ve onun siyasi mirasını devralan hanlıklar arasındaki ilişkiler, tarihî belgeler ve farklı dillerdeki kaynaklar ışığında ele alındı.

Sempozyumun açılış konuşmasını yapan Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. İlyas Kemaloğlu, Osmanlı Devleti ile Altın Orda ve mirasçı hanlıklar arasındaki siyasi, ticari, ilmî ve kültürel ilişkilerin tarihî süreklilik ve karşılıklı etkileşim çerçevesinde incelenmesinin önemine dikkat çekti. Marmara Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Mehmet Emin Okur ise Enstitünün akademik çalışmalarındaki önemli rolüne vurgu yaparak sempozyumun Türk dünyasına, üniversiteye ve akademik çevrelere değerli katkılar sunacağına inandığını ifade etti. Prof. Dr. Mehmet Emin Okur, iş birliği yapan kurumlara ve organizasyonda emeği geçenlere teşekkür etti.

Prof. Dr. Ahmet Taşağıl başkanlığında gerçekleştirilen ilk oturumda, Altın Orda-Osmanlı ilişkilerinin siyasi arka planı, hanların Osmanlı sultanlarına gönderdikleri mektuplar ve bu yazışmalarda kullanılan diplomatik üslup üzerinde duruldu. Belgelerdeki hitap biçimleri ve unvanların değişen güç dengelerini nasıl yansıttığı değerlendirildi. Ayrıca tamga, nişan, mühür, tuğra ve payza gibi tasdik unsurlarının işlevleri incelenerek Altın Orda yazışma geleneğinin mirasçı hanlıklardaki devamlılığı ve Osmanlı diplomatikasıyla etkileşimi ele alındı.

Prof. Dr. Hayrunnisa Alan başkanlığındaki ikinci oturumda, Altın Orda sahası ve Harezm Türkçesinin Türk yazı dili bilincindeki yeri, Cuci Ulusu’nun geç dönem tarihine ilişkin tarih yazımı sorunları ve Tatar hanlıklarının kuruluş süreçlerinin nasıl açıklanması gerektiği tartışıldı. Bu kapsamda, tarihî süreçlerin adlandırılması ve dönemlendirilmesinde kullanılan kavramların kaynaklar ışığında yeniden değerlendirilmesinin önemi öne çıktı.

Prof. Dr. Yüksel Çelik başkanlığındaki üçüncü oturumda ise İdil boyu ile Anadolu arasındaki erken dönem siyasi ve ticari temaslar, XV. yüzyıl Karadeniz siyasetinde Osmanlı-Altın Orda ilişkileri ve Osmanlı Devleti’nin mirasçı hanlıklarla gerçekleştirdiği yazışmalar değerlendirildi. Prof. Dr. Murat Uluskan başkanlığında gerçekleştirilen son oturumda, Osmanlı diplomasisinin Türkistan boyutu Kazak Hanlığı, Şeybaniler ve Mançular çerçevesinde ele alındı. Osmanlı kaynaklarında Kazak hükümdarlarına ilişkin kayıtlar, hanlıklar arasındaki yazışmalar ve hanlık belgelerinde Osmanlı hükümdarlarına atfedilen konum tartışıldı. Bu çerçevede, belgelerin aidiyetinin ve tarihî bağlamının titizlikle belirlenmesi, diplomatik söylemin ise fiilî siyasi ilişkilerden ayrıştırılarak değerlendirilmesi gerektiği vurgulandı.

Sempozyumun genel değerlendirme ve kapanış bölümünde, Osmanlı arşivleri ile farklı ülkelerdeki belge koleksiyonlarının karşılaştırmalı olarak incelenmesinin yeni araştırmalara sağlayacağı katkılar üzerinde duruldu. Sempozyumda sunulan bildirilerin yayımlanmasının planlandığı da ifade edildi. Osmanlı Devleti ile Altın Orda ve mirasçı hanlıklar arasındaki diplomatik ilişkileri çok yönlü bir bakış açısıyla ele alan sempozyum, farklı ülkelerden araştırmacıları ortak bir akademik tartışma zemininde buluşturdu. Etkinlik, kurumlar arası akademik iş birliğinin geliştirilmesinin yanı sıra Türk dünyasının diplomasi tarihine ilişkin yeni araştırma alanlarının belirlenmesine de katkı sağladı.